SORGU Döngüsü
SORGU Döngüsü, Dr. Hakan Tetik’in yapay zekâ çağında eleştirel düşünme için geliştirdiği beş adımlı modeldir: Soruyu sahiplen, Ortaya çıkar, Rakip açıklama üret, Gerekçeyi sına, Uygula ve üstlen; amacı yapay zekâyı yasaklamak ya da körü körüne benimsemek değil, onu sorgulanan bir düşünce ortağına dönüştürmektir.
Yapay zekâ cevap üretmeyi ucuzlattı; doğru soruyu sormak, varsayımı görmek ve kararı sahiplenmek kıt beceriye dönüştü.
Düşünme işini AI’a denetimsiz devretmek kısa vadede hız kazandırır; uzun vadede yanlışı fark etme ve bağımsız karar verme gücünü aşındırır. Bu kayba bilişsel borç diyoruz.
Model uluslararası ekipler için QUERY adıyla da kullanılır: Question ownership, Uncover assumptions, Explore rival explanations, Review evidence, Yield and own the decision.
Beş adım
Bileşenler
Soruyu sahiplenS
Problemi ve başarı ölçütünü AI’a sormadan önce kendin çerçevele. Üç satır yeter: asıl problem, başarı ölçütü, kısıtlar.
Ortaya çıkarO
Senin ve modelin varsayımlarını görünür kıl. Her önemli cevaba “Bu hangi varsayıma dayanıyor? Hangisi yanlışsa sonuç değişir?” diye sor.
Rakip açıklama üretR
AI’dan en az iki alternatif ve kendi görüşüne karşı en güçlü argümanı iste; ona şeytanın avukatlığını yaptır.
Gerekçeyi sınaG
Kaynağı, kanıtın kalitesini ve mantık zincirini test et. Kaynağı bulunamayan rakamı kullanma; akıcı olmak doğru olmak değildir.
Uygula ve üstlenU
Kararı kendi gerekçenle ver, sonucu izle ve öğrendiğini bir sonraki sorunun çerçevesine taşı. “AI önerdi” bir gerekçe değildir.
Uygulama
Nasıl kullanılır?
Tek bir önemli işle başlayın
Bu hafta AI ile hazırladığınız önemli bir analizi beş adımdan geçirin; hangi adımda en çok zorlandığınızı not edin.
Toplantıya taşıyın
AI destekli bir öneriyi toplantıda sunan kişiden varsayımlarını ve en güçlü karşı argümanı da getirmesini isteyin.
Karar defteri tutun
Karar, gerekçe, beklenen sonuç ve gözden geçirme tarihi. Gerekçede “AI önerdi” ifadesi olmasın.
Sık sorulanlar
SORGU Döngüsü hakkında
SORGU Döngüsü nedir?
Yapay zekâ ile yapılan her önemli işte uygulanan beş adımlı bir eleştirel düşünme modelidir: Soruyu sahiplen, Ortaya çıkar, Rakip açıklama üret, Gerekçeyi sına, Uygula ve üstlen. Dr. Hakan Tetik tarafından geliştirilmiştir.
SORGU Döngüsü yapay zekâ kullanımını azaltmayı mı amaçlar?
Hayır. Amaç AI’ı daha az değil, daha bilinçli kullanmaktır: problemi siz çerçevelersiniz, AI genişletir, kararı siz verirsiniz.
Kendi alışkanlığımı nasıl ölçebilirim?
Ücretsiz Bilişsel Borç Testi, SORGU adımlarına karşılık gelen altı boyutta düşünme işinin ne kadarını AI’a denetimsiz devrettiğinizi ölçer.
Yazılarda
İlgili yazılar
Başarının Görünmeyen Tuzağı: Üst Yönetim Ekipleri Neden Zirvede Takılı Kalır?
Liderlik ve KültürBir şirketin bugün başarılı olması, onu yöneten ekibin yarının dünyasına hazır olduğunu gösterir mi?
AI Çağında Liderlik: kahraman-yöneticiden güçlenmiş lidere
Liderlik ve KültürÇoğu organizasyona girin, liderliğin bir avuç aşırı yüklü kişinin üzerinden yürüdüğünü görürsünüz.
Çalışanınız AI’dan ne kazanacağını bilmek istiyor
Liderlik ve KültürVerimlilik kazanımını çalışan açısından görünür bir değere dönüştürmek, liderliğin somut kararlarını gerektiriyor.
Tetik, H. (2026). SORGU Döngüsü. hakantetik.com. https://www.hakantetik.com/modeller/sorgu-dongusu
SORGU Döngüsü kurumunuzda nasıl çalışır?
Model bir keynote, bir atölye ya da bir dönüşüm programı olarak kuruma özel uyarlanabilir.